Ốc bươu vàng hại lúa

T2, 12/12/2011 - 17:38

Ốc bươu vàng tên có nguồn gốc từ Trung Mỹ và Nam Mỹ, là một trong 100 loài sinh vật ngoại lai nguy hiểm nhất thế giới. Lúa gieo thẳng và lúa cấy mạ non là đối tượng bị ốc bươu vàng hại nặng nhất. Đến nay, ốc bươu vàng đã trở thành dịch hại nguy hiểm trên lúa và khó phòng trừ nhất ở nước ta [1].

(Bài viết này mang tính chất tham khảo. Kiến thức sâu sẽ được tìm thấy trong những tác phẩm chuyên khảo, quy trình do cơ quan quản lý ban hành.)


Nội dung

1. Đặc tính sinh học

2. Đặc điểm gây hại

3. Các biện pháp phòng trừ tổng hợp

4. Phụ lục

5. Tài liệu tham khảo

Đặc tính sinh học [1]

Hình thái                                                                           

Vỏ ốc có dạng hình cầu, không bóng, màu thay đổi từ vàng đến nâu, có vân hoặc không có vân. Nắp ốc bươu vàng cái thì cong hẳn vào trong vỏ còn nắp con đực thì dính vào bên ngoài vỏ.

Thịt ốc ăn được có màu thay đổi từ kem vàng, vàng nâu đến đen nhạt.

Ổ trứng ốc bươu vàng có hình trái xoan, khi mới đẻ trứng có màu hồng đậm và chuyển màu hồng nhạt khi sắp nở. Trứng được đẻ cách mặt nước 30-50 cm ở bất cứ giá thể nào xung quanh.

Vòng đời

                                                          

Trứng nở sau khi đẻ 7-15 ngày. Tỷ lệ trứng nở rất cao (khoảng 80%)

Ốc non 15-25 ngày

Ốc bươu vàng trưởng thành trong vòng 44-59 ngày và có khả năng sinh sản. Ốc bươu vàng là loài sinh sản hữu tính có con đực và con cái riêng, chúng giao phối định kỳ khoảng mỗi tuần một lần. Sau khi giao phối 1-2 ngày ốc bắt đầu đẻ trứng. Ốc bươu vàng có thể sống đến 3 năm và đẻ hàng nghìn trứng tùy theo điều kiện sinh sống.

Tập quán sinh sống

Ốc bươu vàng là loài nhuyễn thể vỏ cứng, di chuyển bằng miệng, chỉ sống trong nước ngọt hoặc gần kề nơi có nguồn nước ngọt. Tuy vậy, chúng vẫn sống được trên cạn. Sức sinh sản bình quân là 11-12 ổ trứng trong một chu kỳ đẻ trứng. Trứng được bảo vệ và kết dính bởi chất tiết ra từ ốc mẹ.

Trong điều kiện khô hạn, ốc bươu vàng có thể vùi mình xuống đất sâu và sống tiềm sinh được nhiều tháng. Khi ngập nước trở lại, ốc lại hoạt động bình thường chỉ sau một đêm. Ốc con có thể nổi trên mặt nước để nhờ nước trôi đi xâm nhập nơi khác.

Đặc điểm gây hại

                                                                       

Ốc bươu vàng là loài ăn thực vật rất phàm, chúng ăn rất khoẻ, liên tục cả ngày đêm. Trên ruộng lúa, ốc thường ăn mất từng đám lúa, tập trung ở các ruộng trũng, các ruộng lúa mới cấy, các ruộng lúa gieo thẳng. Giai đoạn dễ bị hại nhất là hai tuần lễ đầu sau khi cấy hoặc 4 tuần lễ đầu sau khi gieo thẳng. Khi ốc bươu vàng phát triển ở mật độ cao (trên 6 con/m2) nhiều ruộng bị hại mất trắng hoàn toàn chỉ một ngày đêm sau khi cấy. Ốc bươu vàng gây hại làm thiệt hại về giống, tốn công cấy dặm lại, ruộng lúa sinh trưởng không đồng đều khó khăn cho việc chăm sóc và thu hoạch, ảnh hưởng đến năng suất lúa.

Các biện pháp phòng trừ tổng hợp

Để hạn chế tối đa tác hại của ốc bươu vàng cần tiến hành đồng bộ các biện pháp sau

Biện pháp canh tác

Cày bừa kỹ làm mặt ruộng bằng phẳng, tránh có chỗ trũng nước

Điều chỉnh mực nước ruộng thấp để hạn chế sự di chuyển của ốc

Luân canh lúa với cây trồng cạn (ngô, lạc, đậu tương,…)

Ưu điểm

An toàn với môi trường

Nhược điểm

Hiệu quả diệt trừ không cao

Khó áp dụng việc điều tiết nước trên diện tích rộng

Chi phí sản xuất tăng

Biện pháp thủ công

Cắm nhiều cọc dọc theo bờ ruộng để diệt trừ ổ trứng

Bắt (ốc, trứng) bằng tay

Đặt lưới chắn ở đầu nguồn nước, ngăn không cho ốc bươu vàng theo nước chảy vào ruộng

Đào rãnh sâu để tập trung ốc

Làm bẫy dẫn dụ ốc (lá đu đủ, lá sắn, lá xoan, lá chuối hoặc xơ mít)

Ưu điểm

Hiệu quả diệt trừ cao

An toàn với môi trường

Sử dụng lao động dồi dào trong dân

Nhược điểm

Tốn nhiều công lao động

Không dập dịch kịp thời nếu diện tích bị gây hại rộng

Biện pháp sinh học

Kết hợp cấy lúa và nuôi cá ở những nơi ruộng trũng

Thả vịt vào ruộng

Sử dụng các loài thiên địch như chuột, kiến, nhện, vi khuẩn,…

Ưu điểm

Mô hình lúa cá cho lợi ích kép

Không ô nhiễm môi trường

Tạo được cân bằng sinh thái

Nhược điểm

Hiệu quả phòng trừ không cao

Biện pháp dùng thuốc thảo mộc

Dùng hoạt chất Steroid saponins của hạt các cây: (sở: 2.8%, trẩu: 4.8%, bồ kết 0.7%) và (sở: 3.5%, trẩu: 7.2%, thàn mát 2.5%)  

Độc tố của các loại cây này có tác dụng kích thích ốc tiết chất nhờn, dẫn đến mất nước và chết

Lượng dùng: dùng từ 1000 đến 2000g ai/ha

Cách dùng:

Đối với lúa gieo thẳng: rắc thuốc sau khi làm đất lần cuối, không cho nước vào ruộng lần đầu tiên

Đối với lúa cấy: rắc trước hoặc sau khi cấy 1-10 ngày

Ưu điểm

Hiệu quả diệt trừ cao (80-90%)

Không gây chết cá và các động vật thuỷ sinh

An toàn với môi trường  

Biện pháp hóa học

Khi mật độ ốc cao trên 3 con/m2 hoặc ruộng lúa có trên 10% dảnh bị hại thì xử lý bằng thuốc hoá học. Các hoạt chất và thuốc thương phẩm tương ứng có thể tìm thấy trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt nam. Trước khi sử dụng xem kỹ hướng dẫn trên nhãn thuốc.

Phụ lục

Tóm tắt tính năng tác dụng, cách sử dụng một số loại thuốc trừ ốc bươu vàng hại lúa phổ biến

Hoạt chất Metaldehyde

- Nhóm thuốc trừ ốc

- Nhóm độc II (WHO)

- Thuốc có tác động tiếp xúc và vị độc

- Thuốc phá huỷ tế bào nhầy làm ốc bị mất nước và chết

- Lượng dùng: dùng từ 250 đến 300 g ai/ha

- Rải thuốc sau khi gieo thẳng 5-10 ngày

- Rút cạn nước trước khi rải thuốc

Hoạt chất Niclosamide

- Nhóm thuốc trừ ốc

- Nhóm độc III (WHO)

- Thuốc tác động đến hệ hô hấp và tiêu hoá của ốc

- Thuốc kìm hãm quá trình trao đổi khí oxy và khí carbonic

- Lượng dùng: dùng từ 200 đến 250 g ai/ha, pha trong 160 lít nước/ha

- Cách dùng:

Đối với vụ hè thu: phun ngay sau khi gieo thẳng lúc cho nước vào ruộng lần đầu tiên (không để qua ngày)

Đối với vụ đông xuân: phun sau khi làm đất trước khi gieo thẳng từ 1-2 ngày hoặc ngay sau khi gieo lúc cho nước vào ruộng lần đầu tiên

Phun thuốc khi mực nước trong ruộng xâm xấp (khoảng 5 cm)

Giữ nước trong ruộng 3 ngày để diệt ốc còn sót lại

Lưu ý:

- Không phun thuốc trong những ruộng lúa mà bờ bao không đảm bảo để giữ nước

- Không phun cho lúa gieo thẳng ngầm (do mực nước trong ruộng quá cao)

- Không phun thuốc trong ruộng có nuôi cá

Hoạt chất Niclosamide - olamine

- Nhóm thuốc trừ ốc

- Nhóm độc III (WHO)

- Thuốc tác động đến hệ hô hấp và tiêu hoá của ốc bươu vàng

- Thuốc kìm hãm quá trình trao đổi chất

- Lượng dùng: dùng từ 200 đến 400 g ai/ha, pha trong 320 lít nước/ha

- Phun thuốc sau khi gieo thẳng lúc cho nước vào ruộng lần đầu tiên

Lưu ý:

- Không phun thuốc trong những ruộng lúa mà bờ bao không đảm bảo để giữ nước

- Không phun cho lúa gieo thẳng ngầm (do mực nước trong ruộng quá cao)

- Không phun thuốc trong ruộng có nuôi cá

 

Biên soạn: Phạm Thị Thuỳ Linh, ACC

 

Tài liệu tham khảo

1.http://baovethucvat.org/w1/index.php?title=Pomacea_canaliculata_(%E1%BB%90c_b%C6%B0u_v%C3%A0ng_h%E1%BA%A1i_l%C3%BAa)

2.http://www.dalat.gov.vn/sonnptnt/?act=XemChiTiet&Cat_ID=40&News_ID=55&LinksFrom=http://www.dalat.gov.vn/sonnptnt/Default.aspx

3.http://www.knowledgebank.irri.org/ricedoctor/index.php?option=com_content&view=article&id=595&Itemid=2823

4.http://www.alanwood.net/pesticides/index.html

5.http://sitem.herts.ac.uk/aeru/footprint/en/Reports/8.htm

6.The pesticide manual, 2010

X
Hãy điền tên đăng nhập ở Hội bảo vệ thực vật của bạn.
Enter the password that accompanies your username.
Đang nạp